وقتی صحبت از قهوه میشود، اولین چیزی که به ذهن میرسد احتمالاً یک فنجان اسپرسوی داغ و خوشعطر است؛ اما پشت همین نوشیدنی جذاب، دنیایی از گونههای مختلف دانه قهوه وجود دارد. خیلیها فقط اسم «عربیکا» و «روبوستا» را شنیدهاند، اما واقعیت این است که چهار گونه اصلی قهوه در دنیا کشت میشود:
عربیکا، روبوستا، لیبریکا و اکسلسا.
اگر قصد دارید بدانید هرکدام چه طعمی دارند، چه تفاوتهایی میانشان هست و کدام انتخاب بهتری برای شماست، این مقاله آموزش باریستا تمام جوابها را میدهد.
انواع دانه قهوه چیست؟
اصطلاح «انواع دانه قهوه» معمولاً به گروهبندی گونههای مختلف گیاه قهوه اشاره دارد. هرکدام از این گونهها ویژگیهای منحصربهفردی دارند: از عطر و طعم گرفته تا میزان کافئین، مقاومت در برابر بیماریها، قیمت و حتی کاربرد در نوشیدنیهای مختلف.
این که شما قهوهخور حرفهای باشید یا تازه وارد دنیای قهوه شده باشید، آشنایی با انواع دانه قهوه کمک میکند انتخاب آگاهانهتری داشته باشید و طعمی پیدا کنید که واقعاً دوستش دارید.
۱) عربیکا (Arabica)؛ محبوبترین دانه قهوه در جهان
طعم و ویژگیها
- عطر زیاد، طعم پیچیده و ملایم
- تهطعم میوهای یا گاهی گلی
- اسیدیته بالا (البته ملایم)
۷۰ درصد قهوههای دنیا عربیکاست. کیفیت بالا و طعم خاص باعث شده اولین انتخاب بیشتر کافهها باشد.
میزان کافئین
نسبتاً کم.
اگر از آنهایی هستی که با یک شات اسپرسو هم قلبش رقص تانگو میزند، عربیکا ملایمتره! 😄
مناسب برای؟
- اسپرسو
- قهوه دمی
- قهوه تخصصی (Specialty)
نکته مهم
عربیکا حساستر و گرانتر است، برای همین قیمتش معمولاً بالاتر از روبوستا و بقیه گونههاست.
۲) روبوستا (Robusta)؛ پرکافئین، قوی و اقتصادی
طعم و ویژگیها
- طعم تلختر و قویتر
- بدنه (Body) سنگینتر
- عطر کمتر
- گاهی تهطعم خاکی یا چوبی
میزان کافئین
بسیار بالا!
روبوستا تقریباً دو برابر عربیکا کافئین دارد.
مناسب برای؟
- اسپرسوی قوی
- رستهای تیره
- ترکیبات اسپرسو (Blend) برای کرمای بیشتر
اگر قهوه را برای «بیدار شدن فوری» میخواهی، روبوستا انتخاب توست!
مزیت مهم
قیمت پایینتر و مقاومت بیشتر در کشت.
۳) لیبریکا (Liberica)؛ انتخاب خاصپسندها
طعم و ویژگیها
- عطر دودی و چوبی
- طعمی کمی متفاوت، گاهی حتی شبیه میوههای گرمسیری
- دانههای بزرگ و نامتقارن
لیبریکا زیاد در دنیا کشت نمیشود؛ اما در جنوب شرق آسیا طرفدار دارد.
اگر دنبال طعمهای متفاوت و خاص هستی، لیبریکا تجربهای متفاوت ارائه میدهد.
مناسب برای؟
- کسانی که دنبال طعم غیرمتعارف هستند
- ترکیبهای خاص رستریها
۴) اکسلسا (Excelsa)؛ ناشناخته اما جذاب
جالب است بدانی بعضی محققان اکسلسا را زیرگروه لیبریکا میدانند، اما در طعم و ویژگیها آنقدر متفاوت است که معمولاً بهعنوان یک گونه مستقل معرفی میشود.
طعم و ویژگیها
- اسیدیته کم
- عطر ملایم
- طعم میوهای، گاهی شبیه میوههای ترش
- حس تازگی خاص
مناسب برای؟
- قهوههای میکس
- طعمدهی به ترکیبات رستری
- کسانی که قهوه سبکتر و میوهایتر میپسندند
مقایسه انواع دانه قهوه (عربیکا vs روبوستا vs لیبریکا vs اکسلسا)
| ویژگی | عربیکا | روبوستا | لیبریکا | اکسلسا |
| طعم | ملایم، میوهای، خوشعطر | تلخ، قوی، خاکی | دودی، چوبی، خاص | میوهای، ترش، سبک |
| کافئین | کم | زیاد | متوسط | کم |
| قیمت | بالا | پایین | متوسط | متوسط |
| مقاومت گیاه | حساس | مقاوم | متوسط | متوسط |
| کاربرد اصلی | اسپرسو، دمی | اسپرسو قوی، میکسها | ترکیبهای خاص | تقویت عطر و تنوع طعم |
کدام نوع دانه قهوه برای شما بهتر است؟
اگر طعم ملایم ولی خاص دوست داری → عربیکا
برای طرفداران قهوه تخصصی عالی است.
اگر انرژی لازم داری → روبوستا
برای صبحهایی که طبق معمول دیر بیدار شدی! 🙃
اگر دنبال تجربه متفاوت هستی → لیبریکا
طعمی خاص که با هیچچیز اشتباه گرفته نمیشود.
اگر قهوههای میوهای دوست داری → اکسلسا
سبکتر و فرشتر از گونههای دیگر.
و اگر کافهدار یا باریستا هستی؟
معمولاً از ترکیب عربیکا + مقداری روبوستا برای کرمای بهتر اسپرسو استفاده میشود.
نکات انتخاب بهترین قهوه (برای کاربران مبتدی تا حرفهای)
- نوع رست مهمتر از نوع دانه نیست، ولی تاثیر زیادی دارد.
- رست تیره → تلختر، مناسب روبوستا
- رست متوسط → مناسب بیشتر دانهها
- رست روشن → بهترین برای عربیکای تخصصی
- دانه تازهروست همیشه بهتر از آسیابشده است.
- اگر دنبال طعم متعادل هستی:
Blend 70% عربیکا + ۳۰% روبوستا عالی است. - روش دمآوری را در نظر بگیر:
- V60 → عربیکای روشن
- فرنچ پرس → عربیکا یا میکس
- اسپرسوساز → عربیکا + روبوستا
- کیفیت رستری مهمتر از اسم دانه است.
بیشتر بخوانید: کامل ترین راهنمای انتخاب و خرید دانه قهوه
سخن آخر؛ کدام دانه قهوه بهترین است؟
جواب کوتاه: بستگی دارد.
هیچکدام «بهترین» نیستند؛ فقط متفاوتاند.
اما اگر بخواهیم رأی جمعبندی بدهیم:
- از نظر محبوبیت → عربیکا
- از نظر انرژی و قیمت → روبوستا
- از نظر خاص بودن → لیبریکا
- از نظر تازگی و سبک بودن → اکسلسا
پس انتخاب نهایی به سلیقه، بودجه و روش دمآوری تو بستگی دارد.
عربیکا طعمی ملایم، میوهای و خوشعطر دارد و کافئینش کمتر است. روبوستا تلختر، قویتر و پرکافئین است و قیمت پایینتری هم دارد.
معمولاً ترکیب عربیکا ۷۰٪ + روبوستا ۳۰٪ بهترین نتیجه را در اسپرسو میدهد؛ هم کرمای بهتر دارد، هم طعم متعادل.
بله، اما بیشتر برای طعمهای خاص یا میکسها استفاده میشوند.
لیبریکا طعمی دودی-چوبی و اکسلسا طعمی میوهای و سبکتر دارد.
روبوستا بیشترین میزان کافئین را دارد؛ حدود دو برابر عربیکا.
عربیکای رست روشن یا متوسط بهترین انتخاب برای قهوههای دمی مثل V60 یا کمکس است.
برای طعمی استاندارد و محبوب:
Blend عربیکا + درصد کمی روبوستا (۱۵ تا ۳۰ درصد) پیشنهاد میشود.
اگر تازهکاری، عربیکای رست متوسط بهترین نقطه شروع است؛ چون طعمش متعادل و خوشایندتره.